Bảo tồn hát Đúm – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

17

Ngày 4-9 vừa qua, cùng với 7 di sản văn hóa khác trong cả nước, hát Đúm của huyện Thủy Nguyên chính thức vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, theo Quyết định số 3325 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ở loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian.

Không gian hát Đúm thường được tổ chức trong khuôn viên các công trình văn hóa tâm linh, bờ, bến sông.
Không gian hát Đúm thường được tổ chức trong khuôn viên các công trình văn hóa tâm linh, bờ, bến sông.

Loại hình nghệ thuật độc đáo

Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Văn Phương cho biết, cuối năm 2017, lãnh đạo UBND huyện Thủy Nguyên có  văn bản đề nghị Bảo tàng Hải Phòng hỗ trợ lập hồ sơ đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận hát Đúm là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Cùng với nghiên cứu các văn bản giấy, xem và dựng lại các đĩa hình làm cơ sở nhận diện lễ hội, cán bộ Bảo tàng thực hiện nhiều cuộc phỏng vấn các nghệ nhân về nguồn gốc, nét đặc sắc, hoạt động biểu diễn và truyền nghề hát Đúm trong dân gian. UBND huyện Thủy Nguyên giao Phòng và Trung tâm Văn hóa-Thông tin huyện và 5 xã trên địa bàn cung cấp tư liệu, hình ảnh nhiều năm trước về lễ hội; phục dựng lại các cảnh hát giao duyên, hát đối trong dân gian… Với nội dung trình bày ngắn gọn, súc tích, thể hiện nét tinh hoa, độc đáo của nghệ thuật hát Đúm và vai trò trong đời sống cộng đồng người dân miền biển, hồ sơ loại hình trình diễn nghệ thuật dân gian hát Đúm của huyện Thủy Nguyên được các thành viên Hội đồng xét duyệt di sản quốc gia đánh giá cao.

Qua nghiên cứu cho thấy, hát Đúm là sản phẩm văn hoá tinh thần có nguồn gốc hình thành và phát triển từ lâu đời, gắn liền với nguồn gốc của cư dân sở tại- hậu duệ của dân di cư từ vùng châu thổ sông Hồng tới. Phó giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Đỗ Xuân Trung cho biết: “Khi nghiên cứu về hát Đúm, đặc biệt về lời ca trong hát Đúm, chúng tôi thấy rằng, chất liệu tạo nên lời ca hầu hết được sản sinh từ chính cuộc sống, từ chính đời sống lao động sản xuất của những người nông dân, ngư dân nơi hát Đúm được ra đời”. Hằng năm, vào dịp đầu xuân năm mới, hát Đúm được tổ chức, trình diễn, diễn xướng ở mỗi làng quê Thuỷ Nguyên. Cụ thể là vùng lõi của hát Đúm Tổng Phục xưa gồm Phục Lễ, Phả Lễ, Lập Lễ và vùng giao thoa, ảnh hưởng Tam Hưng, Ngũ Lão- hiện nay; tập trung chủ yếu trong khuôn viên các công trình tâm linh tín ngưỡng chùa, đình, đền, miếu, thậm chí bờ, bến sông…

Tích cực lưu giữ và bảo tồn

Những giá trị văn hoá đặc sắc của hát Đúm góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, phát triển kinh tế địa phương, nâng cao đời sống vật chất cũng như tinh thần cho người dân vùng di sản. Tuy nhiên, để phục hồi và phát triển được như hiện nay, hát Đúm cũng phải trải qua nhiều khó khăn, trắc trở. Khó khăn đó xuất phát từ nhiều tác động khác nhau như sự cấm đoán, khắt khe của chế độ phong kiến một thời, hay bị gián đoạn bởi chiến tranh… và những khó khăn đến từ chính bản thân của loại nghệ thuật này. Về quy trình thực hành, trình diễn hát Đúm vẫn giữ được các bước truyền thống, với 3 bước chính là: hát chào; hát huê tình (hát chính) và hát ra về. Tuy nhiên, không gian trình diễn thay đổi sang hình thức sân khấu hóa; trang phục của các nghệ nhân hát Đúm cơ bản theo lối cổ truyền của dân tộc, song tục bịt mặt của các cô gái bị mai một; ngày càng thiếu vắng sự có mặt của các nam thanh, nữ tú…

Để lưu giữ và bảo tồn loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, Giám đốc Trung tâm Văn hóa-Thông tin huyện Thủy Nguyên Phùng Văn Mạnh cho biết, một số xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên thành lập các câu lạc bộ hát Đúm, như xã Phục Lễ có 19 thành viên (có 15 người có khả năng truyền dạy, 3 nghệ nhân); xã Phả Lễ có 15 thành viên (14 người có khả năng truyền dạy, 3 nghệ nhân); xã Lập Lễ có 22 thành viên (5 nghệ nhân)…Hiện, hát Đúm được các địa phương đưa vào dạy ở cả 3 cấp học mầm non, tiểu học và THCS; tổ chức các lớp truyền dạy tại thôn, xóm với hình thức truyền miệng, sách, vở, băng đĩa ghi âm, ghi hình…

Theo Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Văn Phương, để hát Đúm được bảo vệ và phát huy giá trị, bước đầu huyện Thủy Nguyên cần thực hiện đồng bộ các biện pháp. Đó là: tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm bài bản các lời ca Đúm cổ; có chính sách động viên, khuyến khích các nghệ nhân sáng tạo các bài mới để tạo sức sống lâu dài, kế thừa và phát huy nền văn hoá dân ca truyền thống quê hương; bảo tồn các không gian tổ chức trình diễn, trang phục biểu diễn truyền thống, gắn với nét đẹp văn hoá vùng miền; đẩy mạnh công tác đào tạo, truyền dạy hát Đúm cho thế hệ trẻ… Đồng thời, tăng cường quảng bá nghệ thuật trình diễn, diễn xướng dân gian hát Đúm trên các phương tiện thông tin đại chúng, mạng internet; khai thác giá trị di sản hát Đúm gắn với phát triển du lịch; xây dựng, ban hành các cơ chế, chính sách, đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho các các câu lạc bộ, nghệ nhân và các thế hệ kế truyền hát Đúm.

Theo sách “Hát Đúm Phục Lễ (Thuỷ Nguyên) – một loại hình dân ca giao duyên cổ của người Việt” của hai tác giả Nguyễn Ngọc Hải, Nguyễn Đỗ Hiện (NXB Hải Phòng), nhìn từ nhiều góc độ, hát Đúm là thể loại âm nhạc dân gian, nghệ thuật trình diễn, diễn xướng văn hoá dân gian. Hát Đúm chỉ có một làn điệu cơ bản dùng làm phương tiện chuyển tải nội dung phong phú của lời ca. Bởi vậy, khi hát, người hát phải làm thế nào để trên một làn điệu ấy, họ có thể lắp ghép với các lời ca khác nhau. Trải qua quá trình hình thành lâu dài, làn điệu hát Đúm được định hình và có tính chất cố định.

ĐÔNG HẢI

Để lại lời nhắn

Vui lòng để lại nhận xét
Please enter your name here